Het Flexner-rapport van 1910 en de invloed ervan op de Complementaire en Alternatieve Geneeskunde en Psychiatrie in Noord-Amerika in de 20e eeuw

Leestijd

Uitgeverij Hindawi

Op bewijs gebaseerde complementaire en alternatieve geneeskunde

Volume 2012, Artikel ID 647896, 10 pagina’s

doi:10.1155/2012/647896

Onderzoeksartikel

Het Flexner-rapport van 1910 en de invloed ervan op de Complementaire en Alternatieve Geneeskunde en Psychiatrie in Noord-Amerika in de 20e eeuw

FrankW. Stahnisch enMarja Verhoef

Department of Community Health Sciences, Faculty of Medicine, University of Calgary, Teaching Research and Wellness Building,

3E41, 3280 Hospital Drive N.W., Calgary, AB, Canada T2N 4Z6.

Correspondentie dient te worden gericht aan FrankW. Stahnisch, fwstahni@ucalgary.ca

Ontvangen 17 september 2012; Aanvaard 28 november 2012

Academisch redacteur: Melzer J¨org

Copyright © 2012 F.W. Stahnisch en M. Verhoef. Dit is een open access artikel verspreid onder de Creative Commons Naamsvermelding Licentie, die onbeperkt gebruik, distributie en reproductie toestaat in elk medium, mits het originele werk wordt naar behoren wordt geciteerd.

Amerika maakte in de eerste decennia van de twintigste eeuw een enorme ontwikkeling door in de biomedische wetenschap, die op haar beurt de academische psychiatrie beïnvloedde en de manier veranderde waarop klinisch en fundamenteel onderzoek in de psychiatrie werd geconceptualiseerd. Deze ontwik-keling was grotendeels gebaseerd op de herstructurering van onderzoeks-universiteiten in zowel de VS en Canada na het invloedrijke rapport van de in Johns Hopkins opgeleide wetenschapsbestuurder en politicus Abraham Flexner (1866-1959). Het rapport dat Flexner in opdracht schreef voor de Carnegie Foundation for the Advancement of Teaching in Washington, DC, had ook een grote invloed op complementaire en alternatieve geneeswijzen (CAM) in de psychiatrie in de 20e eeuw. Dit artikel onderzoekt de blijvende impact van Flexners gepubliceerde onderzoek op de moderne geneeskunde en in het bijzonder op wat hij interpreteerde als de verschillende vormen van gezondheidszorg en psychiatrische behandeling die leken te concurreren met het paradigma van de biogeneeskunde. We zullen in het bijzonder de aandacht vestigen op de ernstige gevolgen van de sluiting van zoveel CAM-georiënteerde ziekenhuizen, hogescholen, en medische opleidingen na de publicatie van het Flexner-rapport in 1910.

1. Inleiding

Tussen 1900 en 1930 hebben de Verenigde Staten van Amerika en Canada getuige geweest van een grote uitbreiding van de onderzoeksactiviteiten op het gebied van de biogeneeskunde (met name in de academische psychiatrie, klinisch onderzoek in de interne geneeskunde, en de integratie van pathologie in laboratoria), een proces dat sterk verbonden werd met de grote en blijvende transformatie van de moderne universiteiten, hogescholen en ziekenhuizen [1]. Deze ontwikkeling werd tegelijkertijd geflankeerd door een invloedrijk strategisch rapport, dat de Amerikaanse wetenschapsbestuurder en politicus Abraham Flexner (1866-1959) had geschreven in 1909, dat vervolgens werd gepubliceerd door de Carnegie Foundation for the Advancement of Teaching in 1910 [2]. Flexner zelf (figuur 1) was opgeleid in de natuurwetenschappen aan de vooraanstaande Johns Hopkins University in Baltimore, MD (VS), waar hij een onderzoeksopleiding in Duitse stijl kreeg. Opleiding die gebaseerd was op intensief laboratoriumwerk en het actief nastreven van wetenschappelijke experimenten zowel op doctoraal als op doctoraalniveau. Sinds de oprichting door de stichtende decaan William Henry Welsh (1850-1934), in 1884 richtte de medische school zich op onderwijs aan het bed, beknopte en gestandaardiseerde klinische observaties en de vroege invoering van laboratoriumexperimenten en onderzoek. Deze op wetenschap gebaseerde vorm van academisch onderwijs had een blijvend effect op Flexners opvattingen over de status van de moderne geneeskunde. Moderne geneeskunde, die onophoudelijk deze nieuwe wetenschappelijk paradigma van medisch onderwijs en onderzoek, voor hem onwettige “niet-wetenschappelijke” benaderingen op de medische markt (zoals het aanbod van volkspsychologen, natuurgeneeskundigen, homeopaten, chiropractors en osteo-paten) concurreerden actief met het wetenschappelijke paradigma van onderzoek en onderwijs aan de grote Amerikaanse en Canadese universiteiten in die tijd [3].

Afbeelding 1:Abraham Flexner (1866–1959).

Aan de basis van deze gebeurtenissen ligt een geweldige groei in de overheids-financiering voor biomedisch onderzoek, nieuwe psychiatrische ziekenhuizen en gestichten, samen met toenemende steun voor de gezondheidszorg door middel van bedrijfsplannen en welzijnsverzekeringen van de staat bedrijven die opkwamen in het “Amerikaanse Progressieve Tijdperk”. Sinds de jaren 1890 [4]. Deze initiatieven omvatten ook extra geldelijke steun voor biomedisch onderzoek en medisch onder-wijs. Onderwijs dat werd mogelijk gemaakt door filantropische stichtingen zoals de Rockefeller Foundation en de Carnegie Foundation for the Advance-ment of Teaching in New York. Ameri-kaanse medische scholen en academische psychiatrische afdelingen – het meest prominent vertegenwoordigd in de Klinische Afdeling Psychiatrie onder leiding van de Zwitserse psychiater Adolph Meyer (1866-1950) – profiteerden sterk van de hernieuwde en toegenomen financiële steun van externe bronnen na het einde van de Eerste Wereldoorlog, toen het aantal wetenschappelijke onderzoeks-publicaties een ongekend niveau bereikte en voor het eerst in vergelijking met voormalige leidende landen zoals Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië [5, 6]. Het rapport van Flexner over “Medisch Education in the United States and Canada” werd geschreven in midden in de bourgeoisie van de economische en sociale context na de eeuwwisseling, en het oefende een belangrijke invloed op de groei van de Noord-Amerikaanse biogeneeskunde, maar het had ook een groot schadelijk effect op de latere ontwikkeling van complementaire en alternatieve geneeskunde (CAM) in de psychiatrie in de 20e eeuw. Gemedieerd door de commissies van de Carnegie Foundation for the Advancement of Teaching en haar Carnegie Foundation Washington, D.C., leidde het rapport van Flexner vervolgens tot het sluiten van de meeste CAM-georiënteerde hogescholen en programma’s (bijv. medische scholen, homeopathische hogescholen, en sommige psychiatrische instel-lingen) voor en na WO I [7].

Om de context waarin Flexners rapport verscheen samen te vatten: de moderne wetenschappelijke geneeskunde – zoals die vooral door de Franse experimentele fysiologen in de 19e eeuw was ontstaan[8] werd uitgedaagd door een verscheidenheid aan concurrerende hedendaagse benaderingen binnen de medische markt (zoals natuurgeneeskunde, traditionele homeopathie, chiropractie, osteo-pathische geneeskunde en eclectische therapievormen)[9]. En hoewel Flexner zelf was opgeleid in het wetenschappelijke paradigma aan de Johns Hopkins Universiteit, ontwikkelde hij een groot voorbehoud tegen de betrouwbaarheid en de waarde van andere “non-conformistische” benaderingen in de geneeskunde en psychiatrie, die hij pejoratief aanviel als “charlatanisme” en “kwakzalverij”, en die hij uit de moderne canon van de Noord-Amerikaanse geneeskunde wilde verwijderen[10]. Flexner werd onvermurwbaar in zijn streven en polemiek tegen alle opleidingsfaciliteiten die onderwijs en postdoctoraal werk in de bovengenoemde gebieden aanboden en pleitte voor de sluiting van bijna tachtig procent van alle hedendaagse programma’s in homeopathie, natuurgeneeskunde, eclectische therapie, fysiotherapie, osteopathie en chiropractie. Hij vermeldde deze programma’s in zijn rapport onder de pejoratieve titel “medische sekten” en verklaarde dat hij er openlijk naar streefde om hen “tegen te werken” door de publicatie van zijn rapport, omdat hij geen stevige juridische manier zag om deze niet-medische benaderingen van de hand te doen. op de Amerikaanse medische en psychiatrische markt. Slechts zeer weinig instellingen (ongeveer twintig procent van de instellingen die in het rapport-Flexner worden genoemd) waren vervolgens in staat om aan de eisen van Flexner te voldoen. Flexner’s beperkingen en voorschriften na te leven, terwijl de meeste instellingen de meeste hun deuren voorgoed moesten sluiten, vooral die in de reeds medisch onderbediende grote plattelandsgebieden van het Amerikaanse Midwest en de Zuidelijke Staten[11].

In dit artikel schetsen we eerst enkele van de basisveronderstellingen van het rapport van Abraham Flexner aan de Carnegie Foundation en de blijvende effecten ervan op het Noord-Amerikaanse klinische en onderzoekslandschap in CAM en psychiatrie. Vervolgens verkennen we enkele van de tegenstellingen tussen het “biomedische model” van gezondheidsonderzoek en niet-conventionele benaderingen die Flexner had ondergebracht bij de “medische sekten” van die tijd (bijv. homoeopathie, natuurgeneeskunde en homeopathie, enz.), terwijl we wijzen op het schisma in de geneeskunde dat Flexner had geïntroduceerd en verder verergerde en dat de Canadese medisch historicus Don G. Bates (1940-2001) zo intrigerend heeft onderzocht en geanalyseerd:

Recentelijk, en om iets andere redenen, heeft deze ongewone moderne, wetenschappelijke vorm van geneeskunde [zoals die zich in de 19e eeuw had ontwikkeld] ook aanleiding gegeven tot een andere term: biogeneeskunde. De bio is natuurlijk bedoeld om te wijzen op haar sterke biologische en dus materiële en wetenschappelijke oriëntatie, maar de term wordt vaak gebruikt in een kritische, zelfs licht pejoratieve zin, om te benadrukken hoe deze karikatuur onvoldoende rekening houdt met de sociale en culturele complexiteiten die deel uitmaken van elke medische praktijk [. . .]. [12].

In het laatste deel van ons artikel kijken we naar de meer specifieke nawerkingen van het Flexner Rapport op de Noord-Amerikaanse geneeskunde en psychiatrie, waarbij we in gedachten houden dat bijna vijftig procent van de CAM-behandelde patiënten tegenwoordig lijdt aan psychiatrische stoornissen en symptomen[13]- waaronder bijvoorbeeld angststoornissen, depressie, bipolaire stoornissen en persoonlijkheidsstoornissen – die niet zelden worden behandeld in combinatie met traditionele psychiatrische benaderingen uit de biologische psychiatrie, psychoanalyse en gedragstherapieën.

Afbeelding 2: Voorpagina van het Flexner-rapport uit 1910.

2.Methoden

Ons historiografisch onderzoek in dit artikel is gebaseerd op een analyse van Flexner’s Medical Education in the United States and Canada: A Report to the Carnegie Foundation for the Advance-ment of Teaching (1910) (figuur 2) en de beschikbare secundaire wetenschappe-lijke, medische en psychiatrische litera-tuur over dit onderwerp. Bij wijze van inleiding worden ook leerboeken en tijdschriftartikelen over complementaire en alternatieve geneeskunde en psychia-trie kort besproken. Ten slotte zullen we grijze literatuur en pamfletten onderzoe-ken die zijn gepubliceerd door zowel de Amerikaanse National Institutes of Health (NIH) als de Canadese Institutes of Health Research (CIHR), omdat deze betrekking hadden op de relatie tussen het biomedische paradigma en CAM-gerela-teerde benaderingen na de publicatie van het Flexner-rapport en, in het bijzonder, de opname van complementaire en alternatieve therapieën en benaderingen in de psychiatrie tijdens de tweede helft van de 20e eeuw. Dit perspectief zal het mogelijk maken de impact van het Flexner-rapport in een hedendaagse context te plaatsen en de langdurige effecten ervan te analyseren.

3. Resultaten

3.1. De periode volgend op het Flexner Rapport van 1910 tot 1940. In de decennia na de publicatie van het Flexner-rapport was er een aanzienlijke druk op alle niet-traditionele vormen van medische en gezondheidszorg, die tegenwoordig geassocieerd zouden worden met CAM, als “een groep van diverse medische en gezondheidszorgsys-temen, praktijken en producten die momenteel niet beschouwd worden als onderdeel van de conventionele geneeskunde” [14]. In zijn rapport had Flexner de volgende beweringen gedaan over de nieuwe “standaardisatie” van de Amerikaanse medische opleiding:

De wetenschappelijke geneeskunde schuift daarom alle historische dogma’s terzijde. Zij gaat onmiddellijk over tot de details. Niemand wordt gevraagd in wiens naam hij komt – of die van [Samuel] Hahnemann [1755-1843], [Benjamin] Rush [1746-1813], of van een meer recente profeet. Maar ze moeten allemaal een streng kruisverhoor ondergaan. Er is geen noodzaak, net zomin als er een logische rechtvaardiging is, voor het aanroepen van namen of geloofsbelijdenissen, voor het afzonderen van een bepaalde reeks waarheden of vermeende waarheden als bijzonder waardevol van het grotere geheel van de gevestigde waarheid. De neiging om om een systeem op te bouwen uit een paar gedeeltelijk begrepen feiten, waarbij deductieve gevolgtrekkingen de rest aanvullen, is inderdaad niet beperkt tot de geneeskunde, maar het heeft nergens meer rampzalige gevolgen gehad.(De oorspronkelijke tekst is te vinden in: Flexner, 1910 [2]).

Het verwerpen van historische vormen van kennis vanwege hun traditionele bekendheid en de autoriteit van medische opvoeders – waaronder die van de veelgeprezen “vader van de Amerikaanse psychiatrie” en ondertekenaar van de nafhankelijkheidsverklaring, Benjamin Rush, die werkte in het eerste academische ziekenhuis in Pennsylvania en die een baanbrekend Amerikaans leerboek schreef over geestelijke ziekten, getiteld Observations and Inquiries upon the Diseases of the Mind (1812) – was een belangrijk onderdeel van Flexners algemene kritiek op de hedendaagse medische programma’s. In het bijzonder sprak hij zich uit tegen het voortdurende gebruik van aderlatingen, bloedzuigers en zuiveringen, zoals bepleit door Rush, in Amerikaanse psychiatrische afdelingen gedurende de 19e en de eerste jaren van de 20e eeuw. Flexner keurde vooral af dat dergelijke behandelingen experimenteel niet bewezen of statistisch beoordeeld waren. Volgens zijn redenering voldeden deze behandelingen niet aan de “gouden standaard” van het moderne medische onderwijs in de biogeneeskunde, dat wil zeggen, het laboratorium- en bedside-georiënteerde Johns Hopkins model van medisch onderzoek. Hij bekritiseerde vooral dat veel van de programma’s in de traditionele medische hogescholen en psychiatrische ziekenhuizen geen experimentele fysiologische, experimentele fysiologische laboratoria, en noemde ze “smerige” en “onhygiënische” instellingen [2] . Zijn retoriek zou natuurlijk leiden tot massale publieke kritiek in Noord-Amerika, in die tijd, toen meer dan minder medische en psychiatrische zorg faciliteiten en opleidingsprogramma’s nodig waren, vooral in de staten van het Amerikaanse Midwesten en Zuiden en de Canadese Atlantische en Prairieprovincies [15]:

Van alle homeopathische scholen bezitten alleen de Boston University, het New York Homeopathic College en het Hahnemann van Philadelphia de uitrusting die nodig is voor een doeltreffend routineonderwijs in de fundamentele vakken. [Van de overige homeopathische scholen zijn er vier zwak en ongelijk: de Hahnemann van San Francisco en de Hahnemann van Chicago hebben een kleine, maar niet geheel ontoereikende uitrusting voor het onderwijs in chemie, elementaire pathologie en bacteriologie; de school van Cleveland biedt een actieve cursus in experimentele fysiologie. Behalve gewone dissectie en elementaire scheikunde bieden zij weinig anders aan. [. . .] Zes scholen blijven over – alle volstrekt hopeloos: [Hering-Chicago, Southwestern, Cincinnati, Atlantic-Baltimore, Detroit & Kansas City]. De gebouwen zijn smerig en verwaarloosd. In Louisville is geen enkel filiaal behoorlijk uitgerust; in één lokaal is de uitrusting beperkt tot een vuil en haveloos kleedje. beperkt tot een vuile en haveloze pop; in een andere, wacht een enkele cavia zijn lot af in een kooi. (De originele tekst is te vinden in: Flexner, 1910 [2]).

Afbeelding 3: Samuel Hahnemann (1755–1843).

Door ook te zinspelen op de medische grootheid Sir William Osler [1849-1919] en diens eerdere kritiek op de homeopathie. homoeopathie, integreerde Flexner een lokaal doel met een algemeen politiek doel om moderne biomedische en reductionistische reductionistische strategieën in het medisch en psychiatrisch onderwijs te bevorderen. Canadees icoon van de geneeskunde, de internist en patholoog William Osler behoorde tot de oprichters van de Johns Hopkins University Medical School – samen met de Amerikaanse patholoog William H. Welch, de gynaecoloog Howard Kelly (1858-1943), en de chirurg William Stewart Halsted (1852-1922). Hun programma voor de herstructurering van Amerikaanse medische opleiding was eveneens gebaseerd op de moderne natuurwetenschappen, wat goed aansloot bij Flexners strategie en het streven van Johns Hopkins naar superioriteit onder de grote Amerikaanse medische scholen [16]:

Logischerwijs is er geen andere uitkomst mogelijk. De afnemende vitaliteit van de homeopathische [medische] scholen is een opvallend bewijs van de onverenigbaarheid van wetenschap en dogma. [. . .] De wetenschap, eenmaal omarmd, zal het geheel overwinnen. De homeopathie heeft twee opties: de ene om zich terug te trekken in het isolement waarin alleen een eigenaardig principe zich kan handhaven; de andere om dat principe in de smeltkroes te stoppen. Historisch gezien heeft zij ongetwijfeld een belangrijke rol gespeeld bij het in diskrediet brengen van de empirische allopathie. Maar de laboratoria voor fysiologie en farmacologie doen dat werk nu veel doeltreffender dan de homeopathie; en zij verrichten tegelijkertijd een constructieve taak waarvoor de homeopathie als zodanig niet geschikt is. Het zal dus duidelijk zijn waarom, bij het schetsen van een systeem van scholen voor de opleiding van artsen op wetenschappelijke lijnen, geen specifieke voorziening wordt getroffen voor homeopathie. [. . .] “Er is een nieuwe school van artsen ontstaan,” zegt Dr. [William] Osler, “die niets geeft om homeopathie […] (De oorspronkelijke tekst is te vinden in: Flexner, 1910 [2]).”

Afbeelding 4: Gemeenschapszorg via homeopathische buurt- en wijkziekenhuizen.

Het proces van de invoering van academische scholen voor wetenschappelijk onderzoek – naar het voorbeeld van de de Duitse universiteiten in de tweede helft van de 19e eeuw. Afbeelding 3: Samuel Hahnemann (1755-1843). Figuur 4: Gezondheidsvoorzieningen voor de gemeenschap door middel van homeopathische buurt- en wijkziekenhuizen. Zouden ook de hiërarchieën in de geneeskunde veranderen, aangezien wetenschappelijke faculteiten zelf beweerden dat zij een beter begrip hadden van pathofysiologie, farmacologie en behandelingsmogelijkheden dan andere instellingen. Dit gold zelfs voor toonaangevende traditionele medische hogescholen, zoals enkele van de oudste homeopathische scholen, bijvoorbeeld The Pennsylvania Hospital in Philadelphia en Palmer’s Chiropractic School in Davenport, NH, VS. Zij waren opgericht op basis van voor de 18e eeuwse stijlen van medische opleiding, bijvoorbeeld ingewijd in de geest van van Samuel Hahnemann (figuur 3)-en waren voornamelijk patiëntgericht, vaak humanistisch georiënteerd en afgestemd op op de gemeenschapsgeneeskunde en de geestelijke gezondheidszorg (figuur 4) [17].

Het is niet moeilijk te bepalen hoe Flexner’s observaties en kritiek de ontwikkeling van de van complementaire en alternatieve geneeskunde en psychiatrie in Noord-Amerika, aangezien dit proces kan worden omschreven als een belangrijke belemmering voor de verdere ontwikkeling van het vakgebied. Onder de aanbevelingen van het Flexner Rapport waren, bijvoorbeeld, dat voor toelating tot een medische school minimaal een middelbare schooldiploma en ten minste twee jaar aan een hogeschool of universiteit, voornamelijk gewijd aan basiswetenschappen. De lengte van de medische opleiding werd geschat op vier jaar, bovenop de basiswetenschappelijke opleiding en een lagere opleiding, een eis die het Comité Committee on Continuous Medical Education (CME) van de American Medical Association (AMA) al in 1905 was overeengekomen.

Bovendien moeten medische scholen deel uitmaken van grotere onderzoeksuniversiteiten, aangezien een echte zelfstandige medische school te hoge tarieven zou moeten vragen, zowel voor haar patiënten als voor de studenten in haar onderwijs programma’s en de school dus niet in staat zou zijn om kostendekkend te werken. Bovendien stelde Flexner zich klinisch onderwijs voor in academisch georiënteerde ziekenhuizen, waar bedachtzame artsen en psychiaters onderzoek zouden doen, gestimuleerd door de vragen die in de loop van de patiëntenzorg opkwamen en hun studenten zouden leren hetzelfde te doen. In het algemeen leidde het rapport tot een hoognodige hervorming van de normen, de organisatie en het curriculum van Noord-Amerikaanse medische scholen en ook resulteerde in een sterke nadruk op formeel analytisch redeneren en positivisme in de medische wetenschap.

Een bemiddelende positie, zo zou men kunnen stellen, werd ingenomen door de Zwitsers-Amerikaanse psychiater Adolph Meyer, die, zoals hierboven vermeld, meer dan veertig jaar lang de meest invloedrijke klinische afdeling van de psychiatrie in Noord-Amerika leidde, en als klinisch professor aan de Johns Hopkins School of Medicine, Hij bracht de Flexneriaanse eisen voor een strenge laboratoriumopleiding in de geneeskunde in evenwicht met bepaalde niet-reductionistische opvattingen die inherent zijn aan de psychiatrie en de geestelijke gezondheidszorg. In feite was een deel van Meyers academische succes en volledige acceptatie in de psychiatrische gemeenschap in de VS en Canada in overeenstemming met zijn ontvangst aan de Johns Hopkins Universiteit van het grondige onderzoeksprogramma dat Emil Kraeplin (1856-1926) had ontwikkeld aan de Klinische Afdeling Psychiatrie aan de Universiteit van München in 1910, terwijl hij ook psychohygiëne promootte en de ontwikkeling van de psychoso-matische geneeskunde bevorderde – wat voor Meyer, net als voor Flexner, was ook een vorm van het volgen van het academische voorbeeld van de Duitstalige universiteiten [18]. Ondanks de belangrijke rol die aan het Flexner-rapport werd toegeschreven, bijvoorbeeld, de toename van medisch professionalisme, sluiting van medische en psychiatrische instellingen, vermindering van CAM-gerelateerde onderwijsprogramma’s aan de bestaande medische scholen-, het weerspiegelde ook bredere sociale en politieke trends, zoals een toenemend utilitarisme in de Amerikaanse samenleving, de noodzaak om te bezuinigen op sociale uitgaven in de gezondheidszorg, en de versterking van de prestaties van wetenschap en geneeskunde in de VS voor toepassingen in de industrie de landbouwsector en het leger.Heel intrigerend in dit verband is een vergelijking met de situatie in Duitsland, Oostenrijk en Nederland, die niet zulke sterke tegenstellingen en vormen van sociale regulering kenden als de VS en Canada met het Flexner-rapport [19]. Dit verschil kan worden verklaard door te verwijzen naar de aanzienlijke culturele verschillen in de acceptatie van CAM-georiënteerd onderzoek, gezondheidszorg en onderwijs tussen de Duits- en Engelstalige medische en wetenschappelijke gemeenschappen [20].

3.2. Vergelijking met de reorganisatie van het CAM-gebied in Europa van de jaren 1960 tot 1980. Professoren en leerstoelen van de “generatie van 1968” – op academisch niveau – hadden zeer verschillende belangen (zoals onderzoek, onderwijs, en politieke doelen) in de universitaire geneeskunde in de volgende twee decennia. twee decennia, die vaak gebaseerd waren op traditionele “holistische idealen” (zoals psychosomatische geneeskunde, pluralisme van therapeutische methoden of de verbreding van de curatieve dimensie naar ziektepreventie op grotere maatschappelijke schaal. naar ziektepreventie op grotere maatschappelijke schaal). [21]. Onder de actuele thema’s, “1968ers” kenmerkte zich een expliciete kritiek op de somatische en orgaanconcentratie van het wetenschappelijke paradigma in de geneeskunde zoals dat was ontstaan in de 19e eeuw (onder veel medische studenten van de jaren 1970, was het hedendaagse sleutelwoord bijvoorbeeld: “Mijn eerste patiënt op de medische school was een lijk”), wat leidde tot de oprichting van communicatiegroepen voor het registratie van medische geschiedenis en voor het brengen van slecht nieuws (“Op weg naar communicatieve geneeskunde”); homoeopathie en discussiegroepen over complemen-taire en alternatieve geneeskunde (“Nature, not Chemistry”).[22]; politieke discussiekringen over de rol van de geneeskunde in de wereldgemeenschap gemeenschap (zoals in lokale afdelingen van de “International Physicians for the Prevention of a Nuclear War” en de “M´edecins sans fronti`eres”); groepen psychosociale psychiatrie [23]. Al deze ontwikkelingen deelden een diepgaande kritiek op het wetenschappelijk reductionisme in de geneeskunde, dat zoveel terrein had gewonnen sinds de komst van de medische moderniteit. dat sinds de komst van de medische moderniteit zoveel terrein had gewonnen en dat ook verantwoordelijk gemaakt voor vele uitweidingen en gruwelijkheden van onderzoek met menselijke patiënten in de geneeskunde en de gezondheidszorg in de 19e en 20e eeuw [24, 25].

Vanuit het perspectief van de moderne geneeskunde was het noodzakelijk geworden om lichamelijke verschijnselen te begrijpen en te beheersen en omwille van het argument zou men moeten abstraheren van de recente benaderingen in CAM-[27], klinisch denken, en wetenschappelijke praktijken in functionele kaders. Tegelijkertijd had de moderne geneeskunde nauwelijks manieren gevonden om niet-reductionistische opvattingen te ontvangen in zowel de medische als de psychiatrische klinische gemeenschappen, waarschijnlijk met uitzondering van psychosomatische artsen, psychoanalytici en gedragstherapeuten, die betrokken bleven bij de therapeuten, die betrokken bleven bij filosofische overwegingen over de status van hun theorieën en veranderingen in hun praktijk als reactie op het orgaangecentreerde en wetenschappelijk paradigma in de geneeskunde en de (biologische) psychiatrie.

In zijn inleidingen in de psychosomatiek benadrukte Gerhard Danzer (°1956) van de Charit´e Medical School in Berlijn in de jaren negentig vooral de wortels van de moderne psychosomatiek in de publicaties van de Baden-Badense psychoanalytische arts Georg Groddeck (1866-1934) aan het eind van de 19e en het begin van de 20e eeuw [28]. Groddeck’s promotor aan de Universiteit van Berlijn, Ernst Schweninger (1850-1924), die de lijfarts was van de Duitse Rijkskanselier Otto von Bismarck (1815-1889), gaf geen voorrang aan het ene medische systeem boven het andere. Hij ontwikkelde veeleer een holistische benadering, geïntegreerd met elementen uit de dieptepsychologie, psychoanalyse, psychiatrie, verhalende literatuur en fysiotherapie, die volgens hem de theoretische en praktische valkuilen en beperkingen zou vermijden die de experimentele fysiologie uit de 19e eeuw in de hedendaagse geneeskunde had geïntroduceerd. Zoals in het geval van Danzer, stimuleerden ook de kritische werken over de grondslagen van de medische wetenschap en praktijk van Georg Groddeck een grotere groep, vooral van Duitstalige “geemigreerde” psychosomatische artsen in Groot-Brittannië en Noord-Amerika, om zich te richten op aanvullende CAM methoden in zowel de praktijk van de interne geneeskunde als de klinische psychiatrie [29, 30]. Door het proces van gedwongen migratie werden veel vooraanstaande psychosomatische psychiaters in de jaren jaren 1930, zoals Franz Alexander (1891-1964) uit Boedapest en Karl Stern (1906-1975) uit Berlijn, introduceerden ook de concepten van Schweniger en Groddeck in de Amerikaanse en Canadese en Canadese psychiatrische gemeenschappen [31]. Met name de psychiatrische milieutherapie heeft gepleit voor dit type psychotherapiemodel, door zich te richten op de totale omgeving bij de behandeling van geestelijke- en gedragsstoornissen of onaangepastheid door aanzienlijke veranderingen aan te brengen in de onmiddellijke levensomstandigheden, zoals dit historisch werd bepleit voor en geïntegreerd in de therapeutische aanpak van de Amerikaanse kinderpsychiater Emmy Sylvester (geb. 1910) en de Oostenrijks-Amerikaanse psychoanalyticus Bruno Bettelheim (1903-1990). Een verdere integratie van de vroege CAM-benaderingen met de psychiatrie werd bereikt door de voorstanders van mindbody-medicine voorlopers zoals de psychiater uit Chicago en de psycholoog Edmund Jacobson (1888-1983) met zijn introductie van progessieve spierontspanning (PMR) in de jaren 1930 en 1940 (“Je moet je ontspannen”) voor stemmings- en angststoornissen en depressie [32].

Figuur 5: Niveau in gezondheidszorgsystemen [26].

Een dergelijke integratie van holistische en psychosomatische benaderingen met CAM bleef echter tot de jaren 1990 eerder uitzondering dan regel, aangezien de traditionele medische faculteiten nauwelijks aandacht hadden besteed aan “integratieve perspectieven” op “de genezingservaring” in Midden-Europa en Noord-Amerika [33]. In dit verband zijn enkele intrigerende opmerkingen van de Duitse historicus van de geneeskunde en fysiologie Karl Eduard Rothschuh (1908-1984), toen hij de vraag stelde “Wat is en met welk doel bestudeert men historische geneeskunde?” in een lezing aan de Westfaalse Wilhelms Universiteit van Münster in 1980 [34]. De lezing gaf een plastische samenvatting van het onvolledige beeld van het moderne onderwijs in het “artsenvak”, zoals dat door veel medische faculteiten wordt gegeven. zoals onderwezen door vele medische faculteiten in de westerse wereld, ten opzichte van het gefragmenteerde geheel van medische kennis gebaseerd op training in anatomie, fysiologie en biochemie:

Het grote gewicht dat ongetwijfeld wordt toegekend aan de natuurwetenschappen bij het uitoefenen van de geneeskundige taken, betekent niet, dat de geneeskunde zelf een natuurwetenschap zou zijn. De geneeskunde is noch een natuurwetenschap noch een humanistische discipline. Geneeskunde is helemaal geen wetenschappelijke discipline, maar is gebaseerd op wetenschappelijke disciplines. [Medische geschiedenis, bovendien,] ontwikkelt en vertegenwoordigt een geheel van waarden; zonder Medicina Historica zouden deze waarden niet helemaal niet in de medische canon worden opgenomen. (De originele tekst is te vinden in: Rothschuh, 1986 [34]).

3.3. Impact van de sociale bewegingen van de jaren 1960 en de opening van de NIH in de VS. Verschillen in filosofische opvattingen over het wetenschappelijk paradigma in de geneeskunde, medisch reductionisme, de plaats van de patiënt, en uiteenlopende interpretaties van medisch holisme leidden tot intense geschillen tussen artsen, psychiaters en alternatieve behandelaars [35]. Een tijd van verandering was aangebroken met de opkomst van de 60-er jaren, toenemend gebruik van CAM en wijdverbreide discussies over de praktijk en de rol van geneeskunde en psychiatrie in westerse samenlevingen en culturen, zoals op intrigerende wijze intrigerend wordt weergegeven in de invloedrijke kritiek van de Oostenrijkse filosoof, theoloog en sociaal wetenschapper Ivan Illich (1926-2002):

Lichamelijke ziekte beperkt zich tot het lichaam, en ligt in een anatomische, fysiologisch, en genetische context. Het “echte” bestaan van deze aandoeningen kan worden bevestigd door metingen en experimenten, zonder enige verwijzing naar een waardesysteem. Niets van dit alles is van toepassing op geestelijke ziekten: hun status als “ziekte” hangt volledig af van het psychiatrisch oordeel. De psychiater handelt als agent van een sociaal, ethisch en politiek milieu, ethisch en politiek milieu. Metingen en experimenten op deze “geestelijke” aandoeningen kunnen alleen worden uitgevoerd binnen een ideologisch kader dat zijn consistentie ontleent aan het algemene sociale vooroordeel van de psychiater. De heersende ziekte wordt geweten aan het leven in een vervreemde maatschappij, maar terwijl politieke reconstructie veel psychische ziekte zou kunnen elimineren, zou het slechts zorgen voor een betere en rechtvaardigere technische behandeling van degenen die lichamelijk ziek zijn. (De oorspronkelijke tekst kan te vinden in: Illich, 1976) [36].

Natuurlijk, was deze kritiek op het wetenschappelijke paradigma in de geneeskunde zeker geen homogene trend, maar eerder veroorzaakt door een heterogene mix van sociale, medische en psychiatrische bewegingen, gebeurtenissen en ontwikkelingen die van invloed waren op de veranderingen in de richting van aanvullende en toenemend gebruik van complementaire en alternatieve geneeskunde en psychiatrie op plaatsen waar de moderne geneeskunde weinig of niets te bieden had (bv, oncologie en palliatieve zorg, behandeling van complexe psychiatrische stoornissen met therapietrouwproblemen, enz.)

De “hippiebeweging” -op het bredere niveau van de samenleving- was zeker een belangrijk onderdeel van deze heterogene kritiek, waarin de deugden van een eenvoudig natuurlijk leven, tolerantie voor verschillende levensstijlen, consumptie van natuurlijk en biologisch voedsel, en het sociale gebruik van psychoactieve drugs werden gepromoot [37]. Ook, is de human potential-beweging het vermelden waard, omdat zij pleitte voor therapeutische benaderingen zoals vegetarisme, natuurlijke bevalling, transcendente meditatie, yoga, en biofeedback. De deelnemers waren bezorgd over de kwaliteit van zowel het persoonlijke als het sociale leven in de moderne wereld, zoals de voorgaande protagonisten van de psychosomatische geneeskunde, wellness, beweging en humanistische geneeskunde. In Noord-Amerika, was deze beweging gecentreerd rond de oprichting van de Academy of Psychoanalytic Medicine (APM), in 1954, en de toespraak van Halpert L. Dunn (1896-1975) van de US Public Health Service over het concept wellness in het begin van de 60-er jaren, die brak met eerdere op ziekte gebaseerde modellen die zich tijdens het 19e-eeuwse wetenschappelijke paradigma van de geneeskunde hadden ontwikkeld. Dunn introduceerde een nieuw geïntegreerd concept van gezondheid en welzijn, “dat gericht is op het maximaliseren het potentieel waartoe het individu in staat is, binnen de omgeving waarin hij functioneert” [38].

Maatschappelijk gezien is de traditie van het postmodernisme, feminisme en milieubewustzijn ook cruciaal voor de reactie op het vorige tijdperk van modernisme, gekenmerkt door het geloof in het bestaan van waarheid, objectiviteit, bepaaldheid, causaliteit en onpartijdige observatie en met de nadruk op individualiteit, complexiteit, en persoonlijke ervaring. Deze veranderingen werden verder geïntegreerd in de sociale constructie van curricula en waarden in het medische systeem in de 20e eeuw [39].

De ontwikkeling van complementaire en alternatieve geneeskunde en psychiatrie na de publicatie van Flexners rapport uit 1910 voor de Amerikaanse Carnegie-Stichting was veelzijdig en in bepaalde opzichten ook vruchtbaar. Aan de ene kant, Flexner’s werk leidde tot de sluiting van hogescholen, ziekenhuizen en programma’s waar “gewetenloze kwakzalvers” werkten die “een schande voor de Staat” waren geweest. zoals de auteur van het rapport schreef. Het politieke en disciplinaire optreden tegen alternatieve en niet-conventionele vormen van onderzoek en onderwijs in de geneeskunde en psychiatrie, aan de andere kant, bereikte de algemene bevolking niet, noch haar opvattingen over de arts-patiënt relatie en andere vormen van genezing en medische ondersteuning. Grotendeels door dergelijke ontwikkelingen van buitenaf, ontwikkelden zich plannen voor integratieve vormen van medische praktijk die selectief elementen van CAM bevatten, zich ontwikkeld tot uitgebreide behandelplannen naast solide orthodoxe methoden van diagnose en gezondheidszorg [40]:

Integrale geneeskunde is de praktijk van de geneeskunde die het belang van de relatie tussen arts en patiënt bevestigt, zich richt op de hele persoon, gebaseerd is op bewijs en gebruik maakt van alle geschikte therapeutische benaderingen, gezondheidswerkers en disciplines om een optimale gezondheid en genezing te bereiken. (Consortium van academische gezondheidscentra voor geïntegreerde geneeskunde).[41].

In veel opzichten is de huidige status van “integratieve geneeskunde” (IM) in medische en psychiatrische instellingen in Noord-Amerika echter nog steeds (en belangrijk) toekomstgericht in haar denken -althans problematisch in visie-, aangezien relatief weinig scholen de conventionele geneeskunde echt hebben geïntegreerd met comple-mentaire, alternatieve geneeskunde en psychiatrie, althans niet tot voor kort.

3.4. De recente chronologie -In toenemende mate internationale CAM en IM platforms. De oprichting van het National Center for Complementary and Alternative Medicine (NCCAM) in de VS in 1991- ook al kreeg het slechts een relatief klein budget, minder dan één procent van de NIH-uitgaven in die tijd, tot stand gebracht door de Amerikaanse senator Tom Harkin (geb. 1939), bleek een mijlpaal te zijn in de hernieuwde steun voor CAM in Noord-Amerika [42]. Onder leiding van de NIH kon nu grootschalig onderzoek worden gedaan, door het combineren van reguliere medische therapieën en CAM-benaderingen, terwijl wetenschappelijk bewijs werd onderzocht, veiligheid en werkzaamheid:

CAM is een groep van uiteenlopende medische en gezondheids-zorgsystemen, praktijken, en producten die momenteel niet tot de conventionele geneeskunde worden gerekend. Conventionele geneeskunde is de geneeskunde zoals die wordt beoefend door houders van een M.D. (medical doctor) of D.O. (doctor of osteopathy) diploma’s en door hun begeleiders, zoals fysiotherapeuten, psycho-logen, en geregistreerde verpleegkundigen. Sommige zorgverleners beoefenen zowel CAM als conventionele geneeskunde. Hoewel er enig wetenschappelijk bewijs bestaat voor sommige CAM-therapieën, zijn er voor de meeste belangrijke vragen die nog moeten worden beantwoord door middel van goed opgezette wetenschappelijke studies -vragen zoals of deze therapieën veilig zijn en of ze werken voor de ziekten of medische aandoeningen waarvoor ze worden gebruikt. De lijst van wat als CAM wordt beschouwd, verandert voortdurend. voortdurend, naarmate de therapieën die veilig en effectief zijn gebleken veilig en effectief zijn, worden opgenomen in de conventionele gezondheidszorg en naarmate nieuwe benaderingen in de gezondheidszorg ontstaan. (NCCAM, 2007) [43].

In zijn eerste jaar, 2004, heeft het internationale Consortium van academische gezondheidscentra voor geïntegreerde geneeskunde (CAHCIM) de toekomstige hoop uitgesproken dat integratieve geneeskunde de hoeksteen zou worden van de dringend noodzakelijke wederopbouw van wat werd gezien als disfunctionele gezondheids-zorg, met inbegrip van zowel de somatische als de psychiatrische gebieden. De ontwikkeling van nieuwe kaders van CAM is ook gerealiseerd dat genetische en translationele aspecten van modern biomedisch en psychiatrisch onderzoek hun plaats hadden in een dergelijk nieuw gezondheidszorgparadigma [44]. Sterker nog, psychia-ters en psychologen vandaag de dag tonen een toenemende intellectuele openheid naar het gebruik van CAM en integratieve benaderingen in hun therapeutische praktijk, evenals de groeiende bewijslast voor specifieke CAM modaliteiten in zowel de behandeling en preventie van geestelijke ziekten en aandoeningen [45]. Deze grote veranderingen hebben zich grotendeels voorgedaan in de VS, of in landen die het Amerikaanse model hebben overgenomen. Terwijl de federale organisatie van Health Canada ook een belangrijke rol heeft gespeeld in Canada, is er kwantitatief slechts een geringe betrokkenheid, vooral in vergelijking met de VS.

Met de oprichting van het International Network of Integrative Mental Health (INIMH) in 2010, bestaat er nu een belangrijk institutioneel platform dat de ontwikkeling van een biopsychosocio-spiritueel model in de integratieve geestelijke gezondheid die op bewijs is gebaseerd. Enkele van deze veelbelovende veranderingen die plaatsvinden in de geestelijke gezondheidszorg in Westerse landen, zijn vertegen-woordigd, bijvoorbeeld in het toenemende gebruik van homeopathie bij stemmingsstoornissen en lichte angststoornissen en de toene-mende rol van traditionele Chinese acupunctuur bij de behandeling van chronische pijn, depressie en angststoornissen, evenals foliumzuur en andere vervangende voedingsfactoren bij depressie en bipolaire stoornissen [46].

4. Conclusies

Voor sommigen is de echte trend in de CAM-geneeskunde en psychiatrie evidence-based medicine (EBM) geworden, niet complementaire en alternatieve geneeskunde zelf. Deze observatie sluit verder afgestemd op het feit dat het medisch, en in toenemende mate ook het psychiatrisch onderwijs, aanzienlijk is veranderd in de afgelopen decennium samen met nieuwe trends in CAM onderwijs [47], terwijl EBM nu de curricula van medische scholen infiltreert aan zowel de basiswetenschappen en klinische zorg [48]. vanuit het perspectief van de geschiedenis van de geneeskunde terugkeek naar de publicatie van het Flexner-rapport een eeuw geleden, moet ook worden benadrukt dat het Flexner-rapport revolutionair was en zelfs vandaag de dag nog alom gevierd wordt als een baanbrekend document dat vervolgens de normen voor algemeen onderwijs in de geneeskunde en psychiatrie. Echter, de laatste decennia ook een verontrustende trend gezien de weg van Flexner’s voorschriften, want medische scholen keren terug naar veel van de pre-Flexneriaanse normen door het kritiekloos toevoegen van veel pseudowetenschappelijke gezondheids-claims toe te voegen aan hun lesmateriaal als “IM”, zonder strenge tests, studie van CAM praktijken of opgeleide artsen te vragen naar hun ervaringen (figuur 5). Flexner zelf zou zeker een nieuwe, op bewijs gebaseerde richting in het medisch en psychiatrisch onderwijs hebben “goedgekeurd”:

Helaas zou Flexner wel eens te snel kunnen omdraaien. [. . .] medische scholen onderwijzen en promoten wat vaak CAM wordt genoemd, ondanks het gebrek aan logica of bewijs ter ondersteuning van veel CAM praktijken. Ondertussen lijken dezelfde scholen slechts lippendienst te bewijzen aan de toepassing van logica en bewijs in de gezondheidszorg, zoals wordt geïllustreerd door de formele processen van EBM. [49].

We erkennen tegenwoordig steeds meer dat behandeling geen geïsoleerde gebeurtenis is in het leven van de patiënt, maar deel uitmaakt van de eigen bio-psycho-sociale context van de patiënt, die bestaat uit sociale netwerken, de subjectieve ervaringen van patiënten en hun geestelijke gezondheidstoestand, samen met de relatie tussen patiënt en zorgverlener (een systeem). Deze elementen zijn cruciaal voor het testen van een interventie, aangezien een patiënt geen doorsnee patiënt is, met gemiddelde overtuigingen, zonder contextuele invloeden [50]. Naarmate CAM-behandelingen in de psychiatrie steeds efficiënter en veiliger worden, en in toenemende mate worden ondersteund door gegevens van gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken en andere EBM methodologieën in de klinische epidemiologie, nieuwe normen voor een passend en betrouwbaar gebruik van complementaire en alternatieve genees-kunde en psychiatrie ontstaan, die hand in hand gaan met aanbevelingen voor het gecontroleerde en geëvalueerd gebruik van CAM en integratieve therapieën in de geestelijke gezondheidszorg in de VS, Canada en andere ontwikkelde landen [51].

In deze context streeft INIMH naar het vergroten en aanpassen van benaderingen in de hedendaagse psychiatrie, samen met biomedische perspectieven in gezondheidszorg en onderzoek en haar pogingen om een adequater paradigma uit te werken, waarvan het doel is om de grenzen te overschrijden van wat Abraham Flexner een eeuw geleden in zijn invloedrijke Report on Medical Onderwijs in de Verenigde Staten en Canada [52].

Erkenningen

F. W. Stahnisch erkent dankbaar de steun van de Mackie Family Collection in the History of Neuroscience, het Hotchkiss Brain Institute, en het Institute for Public Health (allen: Universiteit van Calgary), evenals CIHR Open Operating Grant nr. Grant nr. EOG-123690. M. J. Verhoef erkent CIHR steun voor een Canada Research Chair (CRC) award in complementaire geneeskunde. Beide auteurs zijn dankbaar aan Mikkel Dack, M.A. (Calgary), voor het nauwgezet aanpassen van de Engelse taal van deze paper, evenals aan de anonieme referees voor hun zeer constructieve kritiek op een eerdere versie van dit artikel.

Bron: Hindawi Publishing Corporation

Verwijzingen

H. Sigerist, American Medicine, Norton, New York NY, USA, 1934.
A. Flexner,Medical Education in the United States and Canada: A Report To the Carnegie Foundation For the Advancement of Teaching, The Carnegie Foundation for the Advancement of Teaching, New York, NY, USA, 1910.
T. N. Bonner, IconoclAst: Abraham Flexner and a Life in LeArning, Johns Hopkins University, Baltimore, Md, USA, 2002.
[4] H. J. C. Emery, “‘Un-American’ or unnecessary? America’s rejection of compulsory government health insurance in the Progressive Era,” Explorations in Economic History, vol. 47, no. 1, pp. 68–81, 2010.
Cf. S. Lamb, “Themost important professorship in theenglishspeaking domain: Adolf Meyer and the beginnings of clinical psychiatry in the United States,” Journal of Mental andNervous Diseases, vol. 200, no. 12, pp. 1061–1066, 2012.
G. L. Geison, Physiology in the American Context, 1850–1940, Oxford University Press, Oxford, UK, 1987.
A. H. Beck, “The Flexner report and the standardization of American medical education,” Journal of the AmericanMedical Association, vol. 291, no. 17, pp. 2139–2140, 2004.
F. W. Stahnisch, Ideas in Action: Der Funktionsbegriff und seine methodologische Rolle im Forschungsprogramm des Experimental physiologen Franc¸oisMagendie (1783–1855), LIT-Press, Muenster, Germany, 2003.
M. Dinges, “The role of medical societies in the professionalisation of homeopathic physicians in Germany and the USA,” in Culture, Knowledge and Healing: Historical Perspectives of Homeopathic Medicine in Europe and North America, G. B. Risse, R. Juette, and J. Woodward, Eds., pp. 173–198, European Association for the History of Medicine and Health Publications, Sheffield, UK, 1998.
P. Starr, The Social Transformation of AmericanMedicine, Basic Books, New York, NY, USA, 1982.
P. Thomas, “Homoeopathy in the USA,” British Homoeopathy Journal, vol. 90, no. 2, pp. 99–103, 2001.
D. Bates, “Why not call modern medicine ‘Alternative’?” Perspectives in Biology and Medicine, vol. 43, no. 4, pp. 502–518, 2000.
M. J. Verhoef and A. Mulkins, “The healing experience—how can we capture it?” Explore, vol. 8, no. 4, pp. 231–236, 2012.
National Center for Complementary and Alternative Medicine, NCCAM Publication No. D156 2002, Baltimore, Md, USA, National Institutes of Health, 2008.
G. Rosen, A History of Public Health, JohnsHopkins University Press, Baltimore, Md, USA, 1993.
M. Bliss, The Making of Modern Medicine: Turning Points in the Treatment of Disease, University of Toronto Press, Toronto, Canada, 2011.
R. Juette, “The history of non-conventional medicine in Germany: a concise overview,” Medical History, vol. 43, no. 3, pp. 342–358, 1999.
H. Schott and R. Toelle, Geschichte Der Psychiatrie. Krankheit-slehren, Irrwege, Behandlungsformen, Beck,Munich, Germany, 2006.
R. Wittern, “The origins of homoeopathy in Germany,” Clio Medica, vol. 22, no. 1, pp. 51–63, 1991.
D. J. Kevles, “Into hostile political camps,” The Reorganization of International Science in World War I. ISIS, vol. 62, no. 1, pp. 47–60, 1971.
A.Harrington, Reenchanted Science,Holismin German Culture From Wilhelm II. To Hitler, Princeton University Press, Princeton, NJ, USA, 1996.
F. W. Stahnisch, Medicine, Life and Function: Experimental Strategies and Medical Modernity at the Intersection of Pathol-ogy and Physiology, Projektverlag, Bochum, Germany, 2012.
R. Jogschies, Betrifft: Aerzte gegen den Atomkrieg. Mit einem Nachwort Von Horst-Eberhard Richter, Beck, Munich, Germany, 1986.
F.Mielke,Medizin ohneMenschlichkeit: Dokumente des Nuernberger Aerzteprozesses, Frankfurt am Main, Fischer, 1949.
J. Melzer, Vollwerternaehrung. Dietaetik, Naturheilkunde, Nationalsozialismus, Sozialer Anspruch, Franz Steiner, Stuttgart, Germany, 2003.
D. J. Tataryn and M. J. Verhoef, “Combining conventional, complementary and alternative health care: a vision of ntegration,” in Perspectives on Complementary and Alternative Health Care: A Collection of Papers Prepared for Health Canada, Cat. no. H39-572/2001E, Health Canada, 2001.
D. Bates, “Medicine and the soul of science,” Canadian Bulletin of Medical History, vol. 26, no. 1, pp. 23–84, 2009.
G. Danzer, Der Wilde Analytiker. Georg Groddeck und die Entdeckung der Psychosomatik, Fink, Munich, Germany, 1992.
T. M. French, “FranzAlexander, M.D.,” Psychosomatic Medicine, vol. 26, no. 3, pp. 202–206, 1964.
F. W. Stahnisch, “German-speaking ´emigr´e-neuroscientists in North America after 1933: critical reflections on emigrationinduced scientific change,” Oesterreichische Zeitschrift Fuer Geschichtswissenschaften, vol. 21, no. 3, pp. 36–68, 2010,.
E. Shorter, A Historical Dictionary of Psychiatry, Oxford University Press, Oxford, UK, 2005.
S. Brunnhuber and A. Michalsen, “Psychosomatik und Mind-Body-Medizin. Integrative, komplementaere oder alternative Disziplinen? Ein entwicklungslogisches Argument,” Forschende Komplementaermedizin, vol. 19, no. 2, pp. 86–92, 2012.
R. Saller, “Komplementaermedizin in der Verfassung. Die Schweizer Bevoelkerung hat entscheiden,” Forschende Komple-mentaermedizin, vol. 16, no. 4, p. 216, 2009.
K. E. Rothschuh, “Medicina Historica. Zum Selbstverst¨andnis der historischen Medizin,” Janus, vol. 67, no. 1-2, pp. 7–19, 1980.
J. S. Haller, A Profile in Alternative Medicine. the Ecclectic Medical College of Cincinetti, 1845—1942, The Kent State University Press, Kent, Ohio, USA, 1999.
I. Illich, Medical Nemesis: the Expropriation of Health, Pantheon Books, New York, NY, USA, 1976.
M. Roysher, “Recollections of the FSM,” in The Free Speech Movement. Reflections on Berkley in the 1960s, R. Cohen and R. E. Zelnik, Eds., pp. 140–156, University of California Press, Berkeley, Calif, USA, 2002.
H. L. Dunn, High-Level Wellness, Beatty Press, Arlington, Va, USA, 1961.
N. Campbell, C. Stuck, and L. Frinks, “Spirituality training in residency: changing the culture of a program,” Academic Psychiatry, vol. 36, no. 1, pp. 56–59, 2012.
L. Rees and A. Weil, “Integrated medicine: Imbues orthodox medicine with the values of complementary medicine,” British Medical Journal, vol. 322, no. 7279, pp. 119–120, 2001.
K. Phelps and C. Hassed, General Practice. the Integrative Approach, Elsevier, Chadswood, Australia, 2011.
D. Hurley, Natural Causes: Death, Lies, and Politics in America’S Vitamin and Herbal Supplement Industry, Broadway Books, New York City, NY, USA, 2006.
S. Bratman, The Alternative Medicine Sourcebook. A Realistic Evaluation of Alternative Healing Methods, Lowell House, Cambridge, Mass, USA, 1997.
D. J. Tataryn, “Paradigms of health and disease: a framework for classifying and understanding complementary and alternative medicine,” Journal of Alternative and Complementary Medicine, vol. 8, no. 6, pp. 877–892, 2002.
M. P. Freeman, “Complementary and alternative medicine for psychiatrists,” Canadian Journal of Psychiatry, vol. 57, no. 7, pp. 395–396, 2012.
S. E. Brotherton, P. H. Rockey, and S. I. Etzel, “US graduate medical education, 2003-2004,” Journal of the American Medi-cal Association, vol. 292, no. 9, pp. 1032–1037, 2004.
M. J. Verhoef and L. R. Sutherland, “Alternative medicine and general practitioners. Opinions and behaviour,” Canadian Family Physician, vol. 41, no. 10, pp. 1005–1011, 1995.
D. M. Griffiths, “EBM and CAM,” Journal of the Royal Society of Medicine, vol. 101, no. 12, pp. 577–578, 2008.
B. Barzansky and S. I. Etzel, “Educational programs in US medical schools, 2002-2003,” Journal of the American Medical Association, vol. 290, no. 9, pp. 1190–1196, 2003.
J. Melzer and R. Saller, “Gibt es ein bestimmtes Menschenbild in der Naturheilkunde/Komplementaermedizin,” Forschende Komplementaermedizin, vol. 13, no. 4, pp. 210–219, 2006.
J. Unutzer, R. Klap, R. Sturm et al., “Mental disorders and the use of alternative medicine: results from a national survey,” American Journal of Psychiatry, vol. 157, no. 11, pp. 1851–1857, 2000.
J. Lake, C. Helgason, and J. Sarris, “Integrative Mental Health (IMH): paradigm, research, and clinical practice,” Explore, vol. 8, no. 1, pp. 50–57, 2012.

Beheerder Vincent W Schoers

Copyright © 2021 door Zorgdatjenietslaapt.nl. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Mijn lichaam is geen eigendom van de staat. Ik heb de uitsluitende en exclusieve autonomie over mijn lichaam en geen enkele politicus, ambtenaar of arts heeft het wettelijke of morele recht om mij te dwingen een niet-gelicentieerd, experimenteel vaccin of enige andere medische behandeling of procedure te ondergaan zonder mijn specifieke en geïnformeerde toestemming. De beslissing is aan mij en aan mij alleen en ik zal mij niet onderwerpen aan chantage door de overheid of emotionele manipulatie door de media, of zogenaamde celebrity influencers.

Laat een bericht achter.

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.